مشاغل حاشیه‌ای؛ سپر معیشتی اقشار ضعیف در بحران‌های اقتصادی

یادداشت مهمان - مرتضی فیروز آبادی، معاون کمیته امداد امام خمینی (ره)؛ یکی از اولویت های مهم کشور در سالهای پیش رو فراهم کردن زمینه اشتغال حمایتی با درامد قابل قبول برای اقشار ضعیف است، چرا که اقتصاد این خانوارها در شرایط جنگی و یا تورمی بیش از سایر اقشار آسیب می بیند و چرخه فقر بیش از پیش تقویت می شود.

این موضوع با توجه به فشارهای اقتصادی گذشته دشمن و احتمالا تشدید فشارهای اقتصادی در آینده از اهمیت بیشتری برخوردار است.

به عبارت دیگر علاوه بر اشتغال پایدار به معنای شغل تمام وقت با درآمد مکفی برای اداره خانواده‌، باید زمینه کسب درآمد حداقلی پشتیبان را برای خانوارهای ضعیف ایجاد کرد. این کار به عنوان لنگر ثبات زندگی خانوارهای ضعیف در تلاطم های اقتصادی عمل می کند.

برخی اقشار جامعه از این قابلیت برخوردار هستند. یا خانه دومی را اجاره می دهند، یا زمین باغی و یا کشاورزی دارند که از قبل آن کسب درآمد می کنند، یا سرمایه ای را در بازار سرمایه تشکیل داده اند و در ساده ترین شکل آن ماشینی دارند که در وقت فراغت و یا بیکاری اجباری از طریق تاکسی های اینترنتی از آن کسب درآمد می کنند.

شرایط اقتصادی ما ایجاب می کند دولت برای خانواده های ضعیف چنین سازوکاری را تدارک ببیند. سرمایه ای را در اختیار آنها قرار بدهد که مولد باشد و از طریق آن برای خانواده درآمدی کسب شود. این کار باعث می شود، سلول خانواده به شکل درون زا به خود متکی باشد و تا حدی از تلاطم‌ها مصون بماند. چند برنامه در این زمینه به شرح ذیل است:

در سال‌های اخیر احداث نیروگاه خورشیدی خانگی در منزل مددجویان کمیته امداد و یا سهامدار کردن آنها در نیروگاه های خورشیدی تجمیعی یکی از بهترین برنامه ها بوده است. پوشش این برنامه به زودی به صد هزار خانواده می رسد و احتمالا تا حداقل یک میلیون خانوار قابل توسعه است.

برنامه دوم در این زمینه اعطای زمین برای کشت دیم توسط خانوارهای ضعیف به ویژه در مناطق روستایی است. دولت از این مسیر می تواند چند میلیون خانوار دیگر را به درآمد پایدار برساند.

برنامه سوم تامین تعدادی دام سبک و سنگین(با رعایت ملاحظات اصلاح نژاد و... ) برای خانوارهای روستایی است. به ویژه اگر موضوع علوفه دامداری از طریق برنامه دوم یعنی توسعه دیم و یا سازوکار پایدار مشابهی تأمین شود، این برنامه می تواند علاوه بر کمک به امنیت غذایی کشور به تأمین بخشی از درآمد خانوار ها کمک کند.

برنامه چهارم دیگر اعطای خودروی کار(وانت و تاکسی و... ) به جوانان روستایی است که بازار کار آن عملا در دو طرح قبلی فراهم شده است.

در کنار موارد فوق ، اقتصادی کردن مشاغل خانگی زنان(به طور خاص خیاطی، چرم دوزی و...) و اتصال آنها به زنجیره ها و بنگاه های بزرگ و یا بازار صادراتی می تواند زمینه کسب درآمد حداقلی از طریق فعالیت خانگی زنان را فراهم کند.

پیش شرط توسعه مشاغل خانگی، اصلاح الگوی مسکن در کشور از خانه های کوچک به مسکن‌های معیشت محور است. مسکن معیشت محور به عنوان تکلیف بند پ ماده ۵۲ قانون برنامه هفتم، این شرایط را فراهم می نماید تا خانه‌های روستایی در دل خود زمینه فعالیت کسب و کار خرد و خانگی را داشته باشند.

همه این موارد پیشنهادهایی هستند که با در نظر گرفتن وضعیت تحصیلات و مهارت های بالفعل و بالقوه اقشار ضعیف ارائه شده است. بدیهی است برای نسل‌های جوان تر باید آموزش مهارت‌های نوین و اشتغال از آن مسیر در اولویت باشد.

همچنین عمده پیشنهادات مذکور صرفا با هدایت منابع کنونی کشور به سمت اقشار ضعیف قابل برنامه ریزی است و نیازمند منابع جدیدی نیست.